از دریچه محصول
از دریچه محصول

آیا تصویر عملکرد ما، واقعیت را نشان می دهد؟

KPI؛ چطور ممکنه همه چیز خوب به نظر برسه، اما در مسیر اشتباهی باشیم؟

بینش محصولی 2026-11-17 15 دقیقه مطالعه 10 بازدید 1 لایک

ممکنه سال ها تجربه کاری داشته باشیم، اما در مهارت های مهممون پیشرفت نکرده باشیم.

ممکنه تیمی باشیم که سریع تر از همیشه محصول تحویل می ده، اما کیفیت محصول و رضایت مشتری در حال کاهش باشه.

ممکنه سازمانی باشیم که درآمدش رشد می کنه، اما هزینه ارائه خدماتش با سرعت بیشتری بالا می ره.

در هر سه حالت، ممکنه گزارش عملکردمون همچنان پر از عددهای مثبت باشه.

پس مسئله کجاست؟

شاید مشکل این نباشه که عملکرد خوبی نداریم؛ شاید داریم عملکردمون رو با شاخص هایی می سنجیم که واقعیت رو به درستی نشون نمی دن.

KPI فقط برای گزارش دادن نیست

در خیلی از سازمان ها، شاخص های کلیدی عملکرد بیشتر از هر چیز برای گزارش دادن استفاده می شن.

آخر ماه مشخص می کنیم چند تا قابلیت تحویل دادیم، چقدر درآمد داشتیم، چند مشتری جذب کردیم یا چقدر از برنامه عقب یا جلو هستیم.

این اطلاعات لازم اند، اما یک سؤال مهم باقی می مونه:

این اعداد قراره چه تصمیمی رو بهتر کنن؟

اگر تعداد قابلیت های تحویل شده بیشتر بشه، اما میزان استفاده از محصول تغییری نکنه، آیا باید همچنان سرعت توسعه رو بالا ببریم؟

اگر درآمد افزایش پیدا کنه، اما هزینه ارائه خدمت با سرعت بیشتری رشد کنه، آیا می تونیم از عملکرد مالی راضی باشیم؟

اگر تعداد تماس های پشتیبانی کمتر بشه، اما مشتری برای پیدا کردن راه ارتباطی با پشتیبانی به دردسر بیشتری بیفته، آیا واقعا تجربه مشتری بهتر شده؟

یک شاخص وقتی ارزش مدیریتی پیدا می کنه که کمکمون کنه وضعیت رو بهتر بفهمیم، درباره اش سؤال کنیم و اگر لازم بود، تصمیممون رو تغییر بدیم.

اگر یک عدد تغییر کنه، اما هیچ تصمیمی رو تحت تاثیر قرار نده، باید از خودمون بپرسیم اصلا چرا داریم اون رو اندازه می گیریم.

یک مسئله، سه سطح متفاوت

وقتی درباره KPI صحبت می کنیم، معمولا ذهنمون به سمت داشبوردهای مدیریتی و گزارش های کسب و کار می ره. اما فاصله بین عملکرد واقعی و چیزی که شاخص ها نشون می دن، فقط مسئله سازمان ها نیست.

همین اتفاق در سطح فرد و تیم هم رخ می ده؛ هرچند چیزی که باید اندازه بگیریم و تصمیمی که باید بگیریم، در هر سطح متفاوته.

عملکرد فردی؛ پرکار بودن با پیشرفت کردن فرق داره

فرض کنین یک مالک محصول در طول هفته جلسه های زیادی برگزار می کنه، نیازمندی می نویسه، بک لاگ رو مدیریت می کنه، با ذی نفعان هماهنگ می شه و انتشار قابلیت ها رو پیگیری می کنه.

اگر فقط حجم فعالیت هاش رو ببینیم، احتمالا با فردی پرکار و درگیر با مسئولیت هاش روبرو هستیم.

اما آیا این فعالیت ها باعث شدن در کارش موثرتر بشه؟

آیا در شناخت مسئله های مشتری بهتر شده؟

آیا تصمیم های دقیق تری می گیره؟

آیا می تونه ابهام رو زودتر شناسایی کنه؟

آیا در مدیریت تعارض بین نیاز کسب و کار و محدودیت های فنی پیشرفت کرده؟

تعداد جلسه ها، تسک ها یا حتی سال های تجربه، به تنهایی نشون نمی دن که یک فرد در حال رشده.

ممکنه کسی سال ها همون فعالیت ها رو تکرار کنه، بدون اینکه کیفیت تصمیم گیری یا میزان اثرگذاری اش تغییر محسوسی داشته باشه.

پس اگر قراره عملکرد فردی رو بسنجیم، نباید فقط به میزان فعالیت نگاه کنیم. باید ببینیم این فعالیت ها چه تغییری در توانمندی و نتیجه کار ایجاد کردن.

عملکرد تیم؛ سرعت بیشتر همیشه نشونه پیشرفت نیست

حالا یک تیم محصول رو در نظر بگیرین.

تعداد قابلیت های تحویل شده در هر اسپرینت بیشتر شده. زمان انتشار کاهش پیدا کرده و تیم به تعهدات زمانی خودش نزدیک تر عمل می کنه.

اما همزمان، خطاهای بعد از انتشار بیشتر شدن. درخواست های پشتیبانی افزایش پیدا کردن و بعضی از قابلیت های جدید هم استفاده چندانی ندارن.

اگر فقط سرعت تحویل رو اندازه بگیریم، تیم در حال پیشرفته.

اما اگر کیفیت، پایداری و نتیجه ای رو که برای مشتری ایجاد شده هم بررسی کنیم، شاید به برداشت متفاوتی برسیم.

سرعت تحویل مهمه، اما قرار نیست به هدف نهایی تیم تبدیل بشه.

تیمی که سریع تر قابلیت تولید می کنه، لزوما تیمی نیست که مسئله های بیشتری رو حل می کنه.

برای ارزیابی عملکرد تیم، باید در کنار شاخص های تحویل، به کیفیت محصول، میزان استفاده از قابلیت ها، رفتار مشتری و نتیجه ای که انتظار داشتیم ایجاد بشه هم توجه کنیم.

عملکرد سازمان؛ رشد درآمد همیشه به معنای سلامت کسب و کار نیست

در سطح سازمان، این مسئله حتی جدی تر می شه.

تصور کنین مدیرعامل یک شرکت پرداخت، گزارش عملکرد ماهانه رو بررسی می کنه.

تعداد تراکنش ها بیشتر شده.
درآمد رشد کرده.
تعداد پذیرنده های فعال افزایش پیدا کرده.
تیم محصول هم طبق برنامه قابلیت های جدیدی تحویل داده.

در نگاه اول، همه چیز خوب به نظر میاد. اعداد مثبتن و هر واحد سازمانی هم می تونه بخشی از عملکرد خودش رو با نمودار و گزارش نشون بده.

اما اگر کمی دقیق تر نگاه کنیم، ممکنه تصویر متفاوتی ببینیم.

هزینه پردازش و ارائه خدمت سریع تر از درآمد حاصل از تراکنش ها رشد کرده. نرخ خطا در بعضی مسیرهای پرداخت بیشتر شده. مشتریان قدیمی کمتر از قبل از سرویس استفاده می کنن و بعضی از قابلیت هایی که با صرف زمان و هزینه ساخته شدن، عملا استفاده نمی شن.

سازمان در حال رشده؛ اما آیا واقعا سالم تر شده؟

برای ارزیابی وضعیت کسب و کار، فقط نباید رشد درآمد یا تعداد مشتریان رو ببینیم.

باید بدونیم برای ایجاد این درآمد چقدر هزینه کردیم.

هزینه پردازش هر تراکنش چقدر تغییر کرده؟

نرخ تراکنش های ناموفق چه وضعیتی داره؟

هزینه پشتیبانی و رسیدگی به خطاها چقدر شده؟

مشتریان قدیمی همچنان از سرویس استفاده می کنن؟

رشد درآمد از محل استفاده واقعی مشتریان به دست اومده یا به مشوق ها و هزینه های جذب وابسته است؟

ممکنه درآمد بیشتر بشه، اما حاشیه سود کاهش پیدا کنه. ممکنه تعداد مشتریان افزایش پیدا کنه، اما بخش زیادی از اونها بعد از مدتی استفاده از محصول رو متوقف کنن.

در چنین شرایطی، گزارش درآمد به تنهایی نمی تونه سلامت کسب و کار رو نشون بده.

رشد یک عدد، لزوما به معنای بهبود کل کسب و کار نیست.

وقتی شاخص رو بهتر می کنیم، اما وضعیت رو بدتر

یک خطر دیگه هم وجود داره.

گاهی سازمان شاخص درستی رو انتخاب می کنه، اما اون رو به شکلی مدیریت می کنه که فقط نتیجه ظاهری بهتری به دست بیاد.

فرض کنین هدف واحد پشتیبانی، کاهش تعداد تماس های مشتریانه.

اگر این هدف بدون توجه به کیفیت تجربه مشتری دنبال بشه، ممکنه راه ساده ای برای بهتر کردن عدد پیدا بشه: محدود کردن مسیر تماس، طولانی تر کردن فرایند ارتباط یا دشوارتر کردن دسترسی به کارشناس.

در گزارش پایان ماه، تعداد تماس ها کمتر شده؛ اما آیا مشکل مشتری هم حل شده؟

یا فرض کنین تیم محصول بر اساس تعداد قابلیت های تحویل شده ارزیابی می شه. در این شرایط، طبیعیه که تمرکز تیم به سمت تحویل تعداد بیشتری از قابلیت ها بره؛ حتی اگر بعضی از اونها ارزش مشخصی برای مشتری ایجاد نکنن.

این همون جاییه که باید مراقب باشیم شاخص، به جای اینکه رفتار درست رو هدایت کنه، خودش به یک هدف مستقل تبدیل نشه.

بهتر شدن یک عدد، لزوما به معنای بهتر شدن وضعیت نیست.

برای همین، هر شاخصی که انتخاب می کنیم باید در کنار چند سؤال دیگه بررسی بشه:

  • چه رفتاری رو در افراد یا تیم ها تشویق می کنه؟

  • آیا ممکنه با بهتر شدن این عدد، بخش دیگه ای از وضعیت بدتر بشه؟

  • چه شاخص دیگه ای می تونه تصویر ناقص اون رو کامل کنه؟

  • آیا چیزی که اندازه می گیریم واقعا همون چیزیه که می خوایم بهبود بدیم؟

چطور KPI رو به ابزار تصمیم گیری تبدیل کنیم؟

برای شروع لازم نیست تعداد زیادی شاخص تعریف کنیم یا داشبوردهای پیچیده بسازیم.

به نظرم بهتره از یک سؤال شروع کنیم:

کدوم نشونه اگر تغییر کنه، باید درباره ادامه مسیرمون تجدیدنظر کنیم؟

برای پاسخ دادن به این سؤال، چند قدم می تونه کمکمون کنه.

۱. اول مشخص کنیم چه چیزی برامون اهمیت داره

قبل از انتخاب شاخص، باید بدونیم قراره چه نتیجه ای ایجاد کنیم.

برای مثال، اگر هدفمون بهبود تجربه پذیرنده در یک سرویس پرداخت باشه، باید مشخص کنیم دقیقا کدوم بخش از تجربه رو می خوایم بهتر کنیم: سرعت تسویه، دسترسی به اطلاعات، پایداری سرویس یا کاهش خطاهای پرداخت.

تا وقتی نتیجه مورد انتظار روشن نباشه، انتخاب شاخص هم بیشتر شبیه انتخاب چند عدد قابل اندازه گیری خواهد بود.

۲. وضعیت فعلی رو بشناسیم

بعد از مشخص شدن هدف، باید بدونیم امروز کجا ایستادیم.

اگر می خوایم نرخ خطا رو کاهش بدیم، باید مقدار فعلی اون رو بدونیم و تغییراتش رو در طول زمان بررسی کنیم.

اگر می خوایم استفاده از یک قابلیت بیشتر بشه، باید بدونیم الان چه تعداد از کاربران واجد شرایط از اون استفاده می کنن.

بدون شناخت وضعیت فعلی، حتی تشخیص میزان پیشرفت هم دشوار می شه.

۳. شاخصی انتخاب کنیم که به تصمیم کمک کنه

هر داده ای که در دسترسمونه، لزوما KPI نیست.

ممکنه تعداد بازدید از یک صفحه رو اندازه بگیریم، اما مسئله اصلی ما تکمیل یک فرایند باشه.

ممکنه تعداد قابلیت های منتشر شده رو بدونیم، اما بخوایم بفهمیم کدوم یک از اونها واقعا به حل مسئله مشتری کمک کرده.

بهتره شاخصی رو انتخاب کنیم که ارتباط روشنی با نتیجه مورد انتظار داشته باشه و تغییر اون بتونه روی تصمیم های ما اثر بذاره.

۴. فقط نتیجه رو نبینیم؛ نشونه های قبل از نتیجه رو هم دنبال کنیم

بعضی شاخص ها زمانی تغییر می کنن که اثر یک تصمیم قبلا در کسب و کار ظاهر شده.

برای مثال، کاهش درآمد یا افزایش ریزش مشتری ممکنه زمانی دیده بشه که مشکل از مدتی قبل وجود داشته.

در کنار این شاخص ها، باید نشونه هایی رو هم دنبال کنیم که زودتر درباره وضعیت هشدار می دن؛ مثل افزایش خطا، طولانی شدن زمان انجام فرایند یا کاهش استفاده از یک قابلیت.

البته هیچ شاخصی به تنهایی آینده رو پیش بینی نمی کنه. هدف اینه که زودتر متوجه تغییرات مهم بشیم و فرصت بررسی و اصلاح داشته باشیم.

۵. شاخص ها رو به بازنگری در تصمیم ها وصل کنیم

در نهایت، باید مشخص باشه اگر یک شاخص از محدوده مورد انتظار خارج شد، چه اتفاقی می افته.

آیا اولویت ها رو بازبینی می کنیم؟

آیا درباره فرضیه اولیه دوباره تحقیق می کنیم؟

آیا لازمه راه حل رو تغییر بدیم؟

آیا باید منابع بیشتری اختصاص بدیم یا حتی ادامه کار رو متوقف کنیم؟

اگر شاخص ها فقط در گزارش ماهانه دیده بشن و هیچ ارتباطی با تصمیم های روزمره نداشته باشن، احتمالا هنوز از تمام ظرفیت اونها استفاده نکردیم.

قرار نیست همه چیز رو اندازه بگیریم

گاهی وقتی با این مسئله روبرو می شیم، به سمت تعریف شاخص های بیشتر می ریم.

برای هر فعالیت یک عدد، برای هر تیم چند نمودار و برای هر هدف چندین معیار در نظر می گیریم.

اما زیاد بودن شاخص ها لزوما به معنی شناخت بهتر نیست. حتی ممکنه توجه مدیران و تیم ها رو از مسئله های مهم منحرف کنه.

بهتره تعداد محدودی شاخص واقعا معنادار داشته باشیم و بدونیم هر کدوم قراره به چه سؤالی پاسخ بدن.

از طرف دیگه، باید بپذیریم که بعضی از چیزهای مهم به سادگی قابل اندازه گیری نیستن. کیفیت تصمیم گیری، اعتماد مشتری یا میزان یادگیری تیم رو نمی شه همیشه با یک عدد خلاصه کرد.

داده ها کمکمون می کنن واقعیت رو بهتر ببینیم؛ اما جای قضاوت، گفتگو و شناخت زمینه رو نمی گیرن.

جمع بندی

KPI قرار نیست فقط بهمون بگه در گذشته چه اتفاقی افتاده.

ارزش واقعی اون زمانی مشخص می شه که کمکمون کنه وضعیت فعلی رو بهتر بفهمیم، نشونه های انحراف از مسیر رو زودتر ببینیم و درباره ادامه کار آگاهانه تر تصمیم بگیریم.

یک فرد ممکنه خیلی پرکار باشه، یک تیم ممکنه سریع تحویل بده و یک سازمان ممکنه رشد درآمد داشته باشه؛ اما هیچ کدوم از این موارد به تنهایی تضمین نمی کنن که در مسیر درستی قرار دارن.

به نظرم سؤال مهم این نیست که چند شاخص داریم یا چند بار گزارش عملکرد تهیه می کنیم.

سؤال مهم تر اینه:

امروز چه چیزی رو اندازه می گیریم که اگر تغییر کنه، حاضر باشیم تصمیم خودمون رو هم تغییر بدیم؟

چون گاهی خطرناک ترین وضعیت، زمانی نیست که می دونیم عملکردمون خوب نیست؛ زمانی است که شاخص هامون بهمون می گن همه چیز خوبه، در حالی که واقعیت چیز دیگه ایه.


نظرات (0)

هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باش!

موضوعات